Gdzie są stare cmentarze grekokatolików?

Każdy, kto chodzi po Roztoczu, jeżeli popatrzy na daty na cmentarzach, zorientuje się, że mimo istnienia wiosek od około XV wieku, to daty na nagrobkach rozpoczynają się od około XIX wieku. Wiek XIIV to już rzadkość, a wcześniej praktycznie nie istnieją. Co się działo z ludźmi przez niemal trzysta lat? Gdzie leżą?

Odpowiedź należy wiązać z dwoma aspektami. Pierwszy to lokalizacja cmentarzy. Mniej więcej do czasu rozbiorów, cmentarze były głównie sytuowane przy świątyniach. Najpierw przy samych cerkwiach, a potem obok nich, gdy zabrakło już miejsca. Potem zaczęły wchodzić przepisy, by lokować cmentarze w innych miejscach, ze względów sanitarnych. Najstarsze przycerkiewne nekropolie nie zachowały się do dziś. Powód jest prosty, krzyże na nich były głównie drewniane. Wystarczy kilkadziesiąt lat, by cały cmentarz przestał istnieć. Z historii kamieniarstwa bruśnieńskiego można zauważyć rozkwit sztuki kamieniarskiej właśnie w okresie, gdy lokowano nowe cmentarze. Stąd dopiero wtedy masowo zaczynają się pojawiać daty pochówków. Wcześniej cmentarze z drewnianymi krzyżami przestały istnieć same z siebie.

Co można było zrobić, gdy cmentarz przycerkiewny się wypełnił? Istniała możliwość, że przy totalnych naprawach cerkwi nanoszono nową warstwę ziemi i chowano ludzi od nowa, tak mogły powstać pagórki, na których stoją niektóre cerkwie.