Cerkiew św. Paraskiewy w Łówczy

Czas powstania pierwszej świątyni w Łówczy nie jest znany, być może spalona wraz z dokumentami została podczas najazdu Tatarów w 1672 roku. Według Karola Notza, który odwiedził Łówczę w 1904 roku, pod prezbiterium obecnej świątyni znajduje się belek, który miał być dawniej odrzwiami starej cerkwi z napisem „Sosdan chram sej 1698”. Co oznacza, że druga z kolei świątynia miała powstać po najeździe tatarskim. Natomiast trzecia, współczesna cerkiew, zbudowana została w 1808 roku, dzięki staraniom ówczesnego właściciela wsi Jana Matczyńskiego.

Mapa katastralna z 1854 roku, Łówcza – cerkiew i dwór. Widać na niej oryginalną drogę przez dolinę, plan ogrodu dworskiego i założenia cerkiewnego z dzwonnicą bramną.

Pierwotnie miała wygląd kościoła z dwudzielnym planem i dachami dwuspadowymi. Pod zakrystią od południowej strony zbudowana została krypta rodowa. Świątynia zmieniła swój wygląd w 1899 roku, kiedy to podczas remontu postanowiono ją dostosować do potrzeb grekokatolików, dodając babiniec i kopułę nad nawą główną. Początkowo wewnętrzne ściany malowane były na biało, dopiero w 1905 roku pokryto je malowidłami.

Ikonostas zapewne pochodzi z podobnego okresu co remont świątyni, bowiem wygląda na dość współczesny, stylowo bardziej zachodni niż wschodni. Po 1947 roku część ikonostasu zdemontowano, co związane było z potrzebą odsłonięcia prezbiterium i ołtarza do celów prowadzenia mszy katolickich. Carskie wrota zostały ukradzione w 2003 roku. Część wyposażenia z cerkwi łówczańskiej znajduje się w muzeum w Łańcucie i Lubaczowie.

Po akcji „Wisła”, kiedy wysiedlono większość grekokatolików z ziem wschodnich, cerkiew nie miała opiekunów, dlatego została przejęta przez kościół katolicki i stała się kaplicą filialną parafii rzymskokatolickiej w Płazowie. Około 1960 roku wykonano remont świątyni. Wtedy właśnie południową zakrystię przerobiono na salkę katechetyczną.
W latach 1998-2002 został wybudowany nowy kościół filialny w Łówczy dla parafii płazowskiej, którego patronką została Matka Boża Bolesna. Wtedy też cerkiew przestała być użytkowana przez wiernych i obecnie jest obiektem zabytkowym.
Przy cerkwi znajdziemy drewnianą dzwonnicę z końca XIX wieku. Zbudowana została przez cieślę o nazwisku Petraszkewycz, który wyciął swój podpis na belce na piętrze dzwonnicy. Poprzednia miała stać na osi świątyni, zapewne jako dzwonnica bramna.

Wycięty podpis cieśli na belce na piętrze dzwonnicy, który podpisał „swoją robotę”.

Stare dzwony zostały zarekwirowane podczas I wojny światowej przez Austriaków. Wykonane po I wojnie dzwony przetrwały do naszych czasów, ale niestety zostały przeniesione w inne miejsce.
Cerkiew otoczona jest kamiennym murem, który szczególnie widoczny jest od strony wąwozu. Częściowo jest przysłonięty, na nim usytuowane jest ogrodzenie składające się z kamiennych słupów i niszczejącego już drewnianego płotu. Świątynia ma mało spotykane usytuowanie, które sprawia, że jest bardzo malownicze i bardzo atrakcyjne wizualnie, bowiem stoi na skraju głębokiej doliny. Jej odkrzaczenie w przyszłości i stworzenie ścieżki spacerowej dookoła na dnie doliny spowoduje, że świątynia stanie się bardzo atrakcyjnym miejscem. Zwłaszcza, że sąsiaduje przez dolinę z parkiem podworskim, do którego jest dojście, co podnosi szczególnie walory historyczne i rekreacyjne podczas zwiedzania.
W okolicy cerkwi znajdziemy 6 nagrobków z warsztatów bruśnieńskich, dwa z nich wieńczone były żeliwnymi krzyżami, niestety nie dotrwały do naszych czasów. Dwa dodatkowe kamienne krzyże znajdują się pod podłogą prezbiterium, są to zapewne krzyże sprzed 1808 roku. Pokazuje to, że nowa cerkiew została postawiona na miejscu mniejszej obejmując swoim zasięgiem część cmentarza. Przy cerkwi znajdziemy też coś w rodzaju nagrobka symbolicznego z warsztatów lwowskich, poświęconemu jednemu z właścicieli ziemskich Łówczy Ignacego d’Thulliego z 1842 roku.
Podczas pobytu w Łówczy Karola Notza w 1904 roku, w cerkwi były między innymi:
1. Stary obraz M.B. z Dzieciątkiem Jezus – dookoła winogrona.
2. Obraz św. Paraskewii z r. 1771, na drzewie, ale odnowiony.
3. Stara cymboryja drewniana z napisem: „Seju cymboriu sprawyw Dymeter Roku Bożyja 1742 misacja julia”, pozłacana b. d. zachowana [chodzi o chrzcielnicę].
4. Jeden boczny ołtarz z r. 1818.
5. W drugiej zakrystii, po lewej ręce jest obraz św. Onufrego z r. 1735 m. aprila, po boku jego życie przedstawiono, tło wyrzeźbione dookoła i do tego złocone na drzewie.
6. Jest obraz Jezusa Chrystusa pod krzyżem na ołtarzu siedzący, ze serca wyrasta winogron, który otacza dookoła, a z tego winogronu wyciska Chrystus sok winny do kielicha, który anioł trzyma. Obraz oryginalny, na płótnie namalowany, dużych rozmiarów, dobrze zachowany.
7. Na chórze starszy obraz św. Katarzyny z fazami jej życia, na płótnie malowany.
8. Była też kaplica (nieopodal cerkwi) Rylskich, Cybulskich, dziś rośnie drzewo na grobach.
Adres: 37-614 Łówcza (bez numeru), Cerkiew św. Paraskewy, dojechać można tam mijając starą szkołę w Łówczy, obok cmentarza.

GLC